Wielkanoc w Polsce i za granicą

Wielkanoc wypada w tym roku 17 kwietnia. Tradycyjnie Wielkanoc jest ważnym świętem chrześcijańskim, celebrowanym zarówno w Polsce jak i za granicą. W czasach, kiedy Europa po raz kolejny mierzy się z wojną, ważne jest to, aby pamiętać o bliskich, a także potrzebujących, których być może będziemy gościć pod swoim dachem. Warto zatem postarać się nadać tegorocznym obchodom szczególny charakter. TransferGo przybliża tradycje związane zakończeniem postu, z tzw. Wielką Niedzielą i innymi rytuałami wokół cyklu wielkanocnego.

Misterium Paschalne

Z czego wywodzi się Wielkanoc? Święto uważane jest za jedno z najstarszych i najważniejszych świąt chrześcijańskich, celebruje misterium paschalne, będące głównym pojęciem teologii chrześcijańskiej, odnoszącej się do historii zbawienia. Jego treścią jest: męka, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa jako wydarzenie zbawcze, uobecnione w Kościele. Rozwinęło się od święta obchodzonego w ramach żydowskich obrzędów Pesach. Następnie stało się prostym dorocznym świętem poprzedzonym jednym lub kilkoma dniami postu, sprawowanym jako całonocne czuwanie (Wigilia Paschalna), w czasie którego opowiadano historię zbawienia zwieńczoną w wydarzeniach paschalnych z udziałem Jezusa Chrystusa i składano eucharystyczną ofiarę prawdziwego Baranka (por. Orędzie paschalne) – Syna Bożego. A ostatecznie przybrało formę trzydniowego obchodu tzw. Triduum Paschalnego, poprzedzonego czterdziestodniowym okresem przygotowania (Wielki Post) i kontynuowanego radosną celebracją pięćdziesięciu dni okresu wielkanocnego aż do święta Zesłania Ducha Świętego.

Tradycje Wielkanocne w Polsce

Charakter dzisiejszego święta wielkanocnego jest mocno naznaczony ludowymi tradycjami. Święcimy pokarmy, malujemy pisanki, wybieramy najładniejszą i największą palmę, oblewamy się wodą w lany poniedziałek ― to są te najbardziej znane tradycje. W niektórych rejonach Polski utrwaliły się jeszcze inne, mniej znane zwyczaje ludowe. Przykładowo, na Podkarpaciu istnieje zwyczaj tzw. „wieszania Judasza‟. Podobnie jak w przypadku wiosennego obrządku topienia Marzanny, tak i w tu, robi się kukłę ze słomy, ubiera w obdartą odzież, a później wiesza na wieży kościoła, a później na drzewie lub słupie. W wioskach kukłę taką okłada się kijami, a następnie podpala i wrzuca do rzeki. Zwyczaj ten ma symboliczny wymiar, oznaczający symboliczne wymierzenie sprawiedliwości dla zdrajcy Judasza. Na Kujawach przygotowuje się „pogrzeb żuru‟ i „wieszanie śledzia‟. Chodzi o postne potrawy, o których można już zapomnieć wraz z końcem postu i nadejściem Wielkiego Piątku. Gar z żurem zakopywano symbolicznie w rowie lub wylewano na ziemię, a imitację śledzie wieszano na drzewie. Na Kujawach obchodzono także „przywołówki‟. To zwyczaj polegający na przywoływaniu panien przez chłopców. Kawalerzy musieli wykupić dziewczęta za odpowiednie podarunki. „Pucheroki‟ to tajemniczo brzmiący zwyczaj wielkanocny, który do dnia dzisiejszego obchodzony jest w Krakowie i w jego okolicach w czasie Niedzieli Palmowej. Odnosi się do dawnych kwest krakowskich żaków, którzy chodzili ubrani w kożuchy, twarze mieli ubrudzone smołą, wygłaszali oracje, wierze, śpiewali przyśpiewki, a w zamian oczekiwali podarków, które następnie zbierali do koszyka. W polskim zwyczaju, po porannej mszy rezurekcyjnej w niedzielę rodzina zasiada do uroczystego śniadania wielkanocnego, które rozpoczyna się składaniem życzeń i dzieleniem się święconką z koszyczka (święcenie pokarmów odbywa się dzień wcześniej). Na stołach znajdują się jajka, wędliny, wielkanocne baby i mazurki. Stoły zdobione są bukietami z bazi i pierwszych wiosennych kwiatów. W niektórych regionach, np. na Śląsku, rodzice chowali w domu lub w ogrodzie koszyczki ze słodyczami, prezenty od wielkanocnego zajączka, na poszukiwanie których wyruszały dzieci. Zwyczaj ten obecnie rozpowszechnił się w formie obdarowywania się w tym dniu drobnymi upominkami, tzw. zajączkami. Dzisiejszy zwyczaj znany jako śmigus-dyngus (w poniedziałek wielkanocny), dawniej składał się na dwa odrębne zwyczaje. Śmigusem zwano symboliczne smaganie witkami wierzbowymi po nogach i oblewanie zimną wodą, co miało związek z wiosennych oczyszczeniem. Dyngus z kolei polegał na wykupieniu się od oblewania wodą. Gdy panna nie chciała być ani smagana gałązkami, ani oblewana, mogła wykupić się przez podarek tradycyjnej pisanki lub innego przysmaku ze świątecznego stołu. Na Śląsku jest z kolei tzw. „śmiergust”. Młodzieńcy polewają wodą panny na wydaniu, ale są przy tym odpowiednio wystrojeni. Śmierguśnicy przebierają się w kolorowe stroje, ubierają kapelusze przyozdobione bibułą i zakładają własnoręcznie wykonane maski, by nikt ich nie rozpoznał. Przy dźwiękach muzyki, chodząc od domu do domu lub łapiąc dziewczęta na rynku, polewają je wodą lub wrzucają do wanny. Polewanie ma wróżyć szczęście i pomyślność. W niektórych miejscowościach w Polsce wciąż organizowany jest Emaus, czyli odpust. Najpopularniejszy tzw. „odpust‟ to ten krakowski, który odbywa się w Poniedziałek Wielkanocny i ma postać kiermaszu. Nazwa „Emaus” pochodzi od biblijnej wsi, do której dążył zmartwychwstały Jezus. Niedziela, podobnie jak i poniedziałek, są w Polsce dniami wolnymi od pracy. Tradycyjnie spędza się je w domu, w gronie rodzinnym

Świętowanie Wielkanocy za granicą

Jeśli spędzasz Wielkanoc za granicą i nie masz możliwości w tradycyjny sposób spędzić tego święta, przyjrzyj się, jak inni je obchodzą. Przykładowo, w Hiszpanii organizowane są widowiskowe procesje, w rytmie bębnów i głośnej muzyki. W niektórych miejscach odbywają się publiczne drogi krzyżowe i wystawy sztuki sakralnej.

We Włoszech szuka się jajek, gdzieniegdzie można zobaczyć kompozycje z palm, serwuje się ciasto w kształcie gołębia.

Szczególny charakter ma również niemiecki Osterfest. Ogrody lub balkony dekoruje się gałązkami z mnóstwem kolorowych wydmuszek. W Niedzielę Wielkanocną po świątecznym śniadaniu dzieci szukają słodyczy schowanych przez wielkanocnego zająca (Osterhase), który jest symbolem równie popularnym, jak Święty Mikołaj. Tradycyjne potrawy wielkanocne w Niemczech są podobne do tych w Polsce. Na talerzach znaleźć więc możemy jajka, wędliny, pasztety oraz wielkanocne ciasta.

Podobnie w Anglii, gdzie organizuje się tzw. egg hunt, czyli polowanie na jajka. Dzieci szukają one czekoladowych jajeczek, które – zgodnie z wierzeniami – ukrywa w różnych zakamarkach Easter Bunny, czyli zajączek wielkanocny.